A EXCAVACIÓN DO AREOSO NOS ANOS 80

O noso pequeno illote do Areoso, por unhas razóns ou outras sempre está de actualidade. Pero aínda máis nestes días, cando numerosos medios de comunicación nos contan o interese de universidades e arqueólos polo que sucede neste pequeno terreo.

Pero lembremos que antes de todo iso, a finais dos anos 80, tivo lugar unha importante excavación levada a cabo por Manuel Rey. Quedou lonxe e case esquecida no tempo, pero aquela investigación xa presaxiaba a riqueza arqueolóxica do Areoso. Todo regresa ó día de hoxe gracias á labor do colectivo Pandulleiros, organizadores das charlas nas que Manuel Rey nos contou a súa experiencia no illote.

O arqueólogo falou da constancia da existencia de tres enterramentos naquela exacavación. Hoxe constátase a existencia de seis, pero Manuel Rey sospeita que todo o territorio está cheo deles.

Imaxe: La voz de Galicia

Imaxe: La voz de Galicia

Naquela investigación de 1988, dividíronse os resultados obtidos en tres fases temporais. A primeira fase correspóndese con restos descubertos pertencentes ó Neolítico Final. Lembremos que, moi seguramente, neste tempo o Areoso estaría unido á Arousa. Nesta etapa atopáronse, non cinco nin dez, senón 70 pezas de cerámica. Estaban moi ricamente decoradas e pertencen ó tipo de cerámica “incisometopada”. Moitas destas pezas apareceron a carón dun soterramento, polo que os investigadores creen que se trata dun enxoval funerario. Creen que séculos máis tarde a tumba foi saqueada e que os ladróns colleron os obxectos que consideraban de máis valor e que tiraron as pezas de cerámica, o que explicaría porqué apareceron desta maneira.

A segunda fase correspóndese  coa etapa de Bronce Antigo. Caracterízase pola violación dos monumentos funerarios e as pezas que aparecen son de carácter máis funcional e pouco decoradas, como cazolas e vaixelas. Aparecen restos de cunchas, osos e metais (os primeiros aparecidos no Noroeste). Aparecen restos de animais e moluscos: vacas, porcos, ovellas,… e ata dunha foca monxe, aínda que a súa presencia sería accidental. Evidénciase o uso de forxa e martillos, e tamén restos de moluscos, a maioría de ostras, mexilóns e lapas, dos que destacan o seu enorme tamaño.

Coa chegada da terceira fase, o Areoso, ata aquel entón un territorio tan intensamente ocupado, deixa case de súpeto de ter actividade antrópica. É unha fase de sedimentación, nos que os restos van sendo soterrados en varias capas de area. Nesta fase, aparecen restos de animais que morren alí de maneira accidental, así como cravos e outros materiais procedentes de naufraxios da Época Romana.

Logo de séculos de sedimentación, está chegando ó Areoso unha fase de erosión, no que os temporais e procesos meteorolóxicos en xeral, están descobrindo novos restos antes descoñecidos. Pode que moi pronto o noso pequeno Areoso nos relate novos detalles do noso pasado. Algo que será imposible sen a súa preservación.

DO CAMPO DOS BUFOS Á PRAIA DOS MISTERIOS

Hai lugares que, sin saber moi ben porqué, fannos presentir algo. Están cheos de forza, de vida, e non pasan desapercibidos para ninguén. Na Arousa son moitos os lugares así, cubertos de area, terra, xestas e toxos; pero dos que sabemos, dalgunha forma, que antes alí era o centro da Arousa. Iso é o que ocorre nos arredores do Campelo, xusto baixo onde se supón que se atopaba o Campo dos Bufos.

Os perfís do solo permiten que os cimentos do paseo do faro permanezas á vista.

Os perfís do solo permiten que os cimentos do paseo do faro permanezan á vista.

O Campo dos Bufos era unha necrópole romana, aínda que a súa existencia pode remontarse ata a Prehistoria. Nos anos 50 excavouse alí e atopáronse restos de gran importancia: morea de cerámica, impresións de animais e sinais de antigas fortalezas da Idade de Ferro, Bronce ou Pedra. Desgraciadamente, despois diso, todo ficou no esquecemento e o Campo dos Bufos foi invadido pola maleza. Pero hoxe en día é a praia que se atopta baixo aquel lugar a que ensina unha chea de sorpresas e algunhas, incluso, van máis aló do arqueolóxico.

con curioso

Unha curiosa formación: así é como se aguanta este con da praia do Faro.

O solo en contacto coa praia, racha dunha maneira brusca, o cal permite descubrir grandes curiosidades, como capas de solos formados por cunchas e outros materiais similares. Pero, sen dúbida, o máis impresionante é a aparición dunha formación de pedra, un muro soterrado a carón da area, como aparecido da nada. Os arqueólogos afirman que se trata dun resto dunha antiga fábrica de salagre pertencente nada menos que á época romana.

cons

A praia do Faro está chea de espectaculares formaciós rochosas.

Non menos curioso e inquedante é a aparición de restos de tellas mesturadas coas pedras depositadas na area. Tellas, nun lugar no que non hai casas preto. Pero non son unhas tellas como as que todos coñecemos, son grosas, realizadas cunha especie de cemento formado por varios materias que están á vista. Os restos destas tellas son de formas suaves e redondeadas, debido á abrasión sufrida polo contacto coas pedras e os fenómenos meteorolóxicos. Aparecen soterradas nos perfís do solo, ata que a erosión fai que se desprendan e caian na praia. Supostamente, son tamén de orixe romana.

construcións

Curiosas e resistentes esculturas.

Estes restos, sen dúbida, non se atopan nun lugar doado para a súa conservación. Ademáis de estar sometidos á normativa da Dirección Xeral de Costas, trátase dunha zona meteorolóxicamente salvaxe, con fortes ventos e ondaxes, ademáis da continua cesión do solo. Por sorte, existen colectivos, sobre todo os nosos queridos Pandulleiros, dos que nos sentimos parte, que reivindican constantemente a protección e o estudo destes restos, así como a recuperación do noso pasado.

murete

Muro de pedras do que descoñecemos a súa utilidade.

Aínda que a zona do Campelo sempre foi moi transitada, foi a instalación dunha pasarela, que entronca cun camiño que percorre a zona ata chegar moi preto do Faro, a que fixo que cada día, e máis coa chegada do bo tempo, sexan moitos os paseantes que o percorren. E é que a paisaxe é impagable, desas que nunca se cansa un de ver, ademáis de estar relativamente preto do centro da Arousa.

muro

Detalle dos restos dun posible muro romano.

Pero, como dicíamos antes, a sorpresas e curiosidades da praia  van máis aló do histórico e arqueolóxico. Sen ir máis lonxe, as formas rochosas son caprichosas e espléndidas. Algunhas, incluso resultan ser rocambolescas formas da natureza, como un con que sobresae e que está apoiado nunha pequena pedra, que á súa vez se pousa noutra de forma triangular. Non dunha maneira moi estable, que digamos. Por non falar da ruptura do solo, que nos permite ver, dende os cimentos da pasarela ata o complicado xogo de raíces dunha árbore.

praia

Panorámica da praia.

Outras formas de orixe antrópico non son menos interesantes e curiosas. Unha especie de murete formado por pedras aliñeadas aparece sen que lle poidamos dar algunha explicación. Acaso protexe algo? Pero, o qué? Atopamos tamén na praia formacións que poderíamos chamar “escultóricas”, habituais tamén noutras praias da Arousa. Trásate de pedras pousadas en vertical unha sobre outra sobre un con. Semellas sinxelas, pero estas formacións resistiron todo o enorme inverno pasado coa súa morea de enormes temporais.

raíces

A rotura do solo permite ver o entramado de raíces das árbores.

Esta praia, non cabe dúbida, nunca podería ter sido un lugar coma os demáis, aínda que só sexa por estar situada baixo o Campo dos Bufos. Seguramente, aínda hai alguén alí que se esperta ó amencer, e se pregunta qué serán esas estructuras de madeira que ateigan o mar, ou eses enormes animais mecánicos que sucan o mar ó tempo emiten sons atronadores coas bucinas. Seguramente, esta persoa mira ó seu arredor e se pregunta, igual que nos, qué pasou có seu poboado.

tellas romanas

Posibles tellas romanas.

O COMPLEXO DE TORALLA. A CASA ROMANA EN GALICIA.

A casa romana de Toralla está situada no areal de O Bao e fronte a pequena Illa do mesmo nome, en Vigo. É a casa máis común que existía no rural durante o Imperio Romano. O seu emprazamento non podía ser máis privilexiado, pois ademais de estar a carón do mar, un pequeno río pasa tamén por alí. Estes lugares, a costa do mar e as beiras dos ríos, eran os factores de localización máis importantes ata non fai moito para o asentamento humano.

Os restos foron atopados dentro dunha propiedade privada, sendo posteriormente cedidos ó Concello de Vigo.

A casa é un puro reflexo da vida cotiá de familias cunha certa posición que desenvolveu o Imperio Romano en Galicia. O traballo no mar debía ser o eixo das actividades. De feito, unha das partes da casa está ocupadas por unhas salinas, pois o salagre era unha técnica que se utilizaba xa naqueles tempos.

Na casa, ademais dos propietarios, vivían tamén as súas familias e os serventes. Nos restos son facilmente recoñecibles o comedor, a cociña, os dormitorios e o almacén. E non podía faltar tampouco, como en calquera casa pertencente a un nobre no Imperio Romano, as termas, habendo en Toralla unha sala de auga fría e unha sala de auga quente.

BAROÑA, O FIEL ESCENARIO DA VIDA CASTREXA

Situado no concello de Porto do Son, o Castro de Baroña é, con toda xustiza, un dos castros mellor conservados de Galicia. Tan so cunha primeira ollada, xa é doado imaxinar a vida daquel poboado, existente dende o século I a.c. ata o I d.c. Emprázase nun pequeno saínte rochoso onde o silencio é imposible, pois o mar bate constantemente, sendo eses os sons que acompañan á paraxe, presumiblemente, os mesmos que acompañaban tamén ós antigos poboadores.

En Baroña consérvanse moitos e moi diversos sectores: escaleiras, muros, murallas, ramplas e diversas zonas residenciais coas súas correspondentes vivendas ovais. A presenza de murallas, así como a súa propia situación, fai pensar nunha función defensiva.

Debido tanto ós restos atopados, como pola forte presenza do mar na zona, pénsase que se trataba dun poboado eminentemente mariñeiro. Así pois, a pesca producía a base da súa alimentación, aínda que tamén se dedicaban á gandería.

Case con toda seguridade o poboado tivo a súa fin, como ocorre na maioría dos castros galegos, na acción devastadora dos conquistadores romanos.

O Castro de Baroña foi excavado por primeira vez en 1933. Na actualidade, leva máis de 15 anos sen actividade arqueolóxica. Esta circunstancia, xunto coas visitas masivas e incontroladas, deron lugar a un gran problema de conservación do complexo.

Pero no pasado mes de setembro foi declarado Ben de Interese Cultural, o cal ten como obxectivo garantir que se leven a cabo no Castro diversas medidas de protección.


XACEMENTO ARQUEOLÓXICO DE ADRO VELLO: A HISTORIA NA CADEA

Cando se produce un achado arqueolóxico ten lugar unha casualidade única, pola simple fortuna de que os restos permanezan conservados, que logra que o pasado estea un pouco máis preto de nós. Coñecer o lugar que habitamos e a forma de vida dos nosos antepasados é unha curiosidade innata da condición humana, pois coñecer o que un día fumos é o que mellor nos axuda a comprender quenes somos.

Pero moitas veces, os achados non son benvidos ou resultan inoportunos. Paran obras, modifican as rutas das futuras estradas ou imposibilitan calquera forma de construción no lugar. E, finalmente, fican no esquecemento.

O caso do xacemento arqueolóxico de Adro Vello non é máis que un exemplo. Situado no areal de Carreiro (O Grove), Adro Vello é un conxunto de enorme importancia onde conviven restos de distintas épocas. Un dos obxectos máis célebres dos atopados alí é unha moeda do século XII que representa o corpo do Apóstolo Santiago sendo trasladado a Galicia en barco.

Pero ademáis, hai restos dunha vila romana. O lugar no que se atopa era dunha óptima localización para a vida humana e para as comunicacións da época. Os restos dunha factoría de salagre serían os responsables da existencia dunha máis que recoñecible vila romana alí.

Restos da necrópole.

Nos inicios da Idade Media, sobre a antiga vila romana, aséntase unha necrópole. Quen tivera a oportunidade de visitar o xacemento alá polos anos oitenta, tería a ocasión de observar os restos óseos aínda colocados nos seus nichos. Este cemiterio deixouse de utilizar no século XVIII.

No xacemento permanecen tamén os cimentos dunha igrexa visigoda, que data de entre o séculos VI e VII, e que lle da nome ó lugar. Esta igrexa estivo vixente ata que no século XVIII tivo que ser trasladada debido ós continuos ataques dos piratas.

Restos da antiga igrexa visigoda

A pesar da enorme riqueza dos restos, dos que non se relatan todos aquí, nin moito menos, o xacemento vive un total abandono. Permanece fechado cun valo, que non o protexe de nada e que dificulta considerablemente a observación ós poucos curiosos que se achegan alí. Fai xa anos case se leva a cabo un proxecto no que o recinto sería tapado para mellorar a súa conservación. Pero a realidade amósanos un xacemento sulagado polas herbas, con apenas un cartel explicativo e abandonado á súa sorte na súa propia cadea.