MIL E UNHA VIDAS DO KOMAIRA

Había unha vez un vello mariñeiro, que hoxe coñecemos como Komaira, que comezou unha particular e prodixiosa singradura dende os asteleiros de O Freixo no ano 1943, cando aínda se chamaba “Marcelino”. Dende aquela, o antigo “Marcelino” había de pasar por infinidade de peripecias e actividades.

komaira1

(imaxe: Marcos Cancelas Dozo)

O Komaira foi nos seus inicios un barco de carga que transportaba materiais, como por exemplo area, e tamén marisco. Pero, sobre todo, o actual Komaira é o exemplo vivo do clásico barco bateeiro “de toda a vida”, actividade que había de realizar durante moitos en anos en diversos pobos da Ría e, por suposto, tamén da Arousa.

Posteriormente, o barco foi adquirido pola conserveira Komaria, de quen había de herdar o seu nome. Nesa etapa dedicábase ó transporte de mercancía, aínda que tempo máis tarde volvería á actividade bateeira. Logo, cando semellaba que chegaba o fin dos días do galeón, varios rapaces da Arousa, coñecendo a súa historia, rescataron do desguace ó Komaira.

komaira2

O seu propósito foi recuperar esta xoia do noso mar. Pero non era unha tarefa doada. Era necesario invertir moito tempo e unha gran cantidade de cartos. O tempo, simplemente puxeron o deles e, para os cartos, non dubidaron en iniciar unha unha incansable actividade. Crearon a “Asociación Cultural Komaira”, mediante a cal organizaron concertos, rastros, así como a venta de lotería e camisetas.

komaira4

Entre as restauración que se realizaron destaca o do mítico motor Barreiros, que inicialmente pertencía a un camión e que foi adapatado para o mar en 1950. Ese motor é o mesmo có que hoxe navega o Komaira.

komaira5

O galeón máis antigo de cantos se teñen restaurados vive hoxe unha xubilación dourada. A iniciativa e inquetude destes rapaces arousáns lograron que a Arousa aumentara o seu patrimonio histórico e que todos o poidamos observar. Na actualidade, o Komaira é reclamado para grandes eventos, como os Encontros de Embarcacións tradicionais ou a saída da Volta Ciclista a España no pasado verán. E tamén, como non, gosta de sair a navegar en tardes apacibles, sen poder evitar deixar coa boca aberta a todos cantos pasan ó seu carón.

 

Dedicado a Maite. D.E.P.

 

Advertisements

HISTORIA DUNHA IMAXE: A ANTIGA PRAZA DO REGUEIRO

Porque unha imaxe vale máis ca mil palabras, e porque destas imaxes non se pode dicir que son simples fotografías. Da que falamos hoxe é un bo exemplo de todo iso. Trátase dunha imaxe, das moitas que hai, da antiga praia do Regueiro, concretamente a finais dos anos 50. Si, xuventude, antes no Regueiro había mar.

recheo2

A vida cotiá da Arousa está ateigada do pulso que a terra sempre mantivo có mar, na loita incansable dunha pequena Illa por reafirmarse e afianzarse diante do todopoderoso mar. Recheos similares ós do Regueiro, que hoxe en día fanse cunha infinidade de estudios técnicos previos e que son realizados por multitude de enxeñeiros, na Arousa fíxose de maneira espontánea. Por suposto o resultado non foi bo, sendo un terreo moi inestable e as consecuencias aínda as estamos pagando hoxe en día coa constante degradación da zona.

Simplemente, os veciños comezaron a tirar alí o lixo das casas e as fábricas facían o propio coas cunchas de mexilón. Pouco a pouco, os desperdicios que se foron depositanto alí foron cada vez máis grandes, dende colchóns ou calquera cousa que sobrara na casa ata incluso piornos. E non un ou dous. Semella que ata uns dez piornos.

Versión da imaxe nunha pintura de Ernesto Barreiro.

Versión da imaxe nunha pintura de Ernesto Barreiro.

Posteriormente, e antes de ser asfaltado, o Regueiro convertiuse nun prado no que pastaban as vacas. Si, xuventude, antes na Arousa había vacas.

Seguro que moitos de vostedes, observando a imaxe, saben que lles resulta familiar, pero igual non son capaces de situala concretamente. Para iso contamos coa inestimable axuda dos amigos de A Illa dos Carcamáns, que mediante o seu facebook nos agasallan esta comparativa, coa que non cabe dúbida algunha da ubicación.

Comparen, por exemplo, as casas frontais. As dúas botaron un piso máis para arriba, pero os seus tellados conservan a mesma forma.

Quén lle ía dicir ó rapaz que estaba sentado ó sol naquel momento na praia, que a súa presencia ía axudarnos, máis de 60 anos despois, a recuperar por un intre aquela Arousa que tanto facemos a menos. Seguramente era un día de primavera ou de verán. Un día deses nos que sae o sol logo de moito tempo. Iso é o que podemos supor ó ver unha alfombra colgando nunha casa e as ventás abertas de par en par noutra. Unh día pola mañá, e xulgando as sombras nas casas, ata nos poderíamos aventurar a dicir de cara o mediodía. Unha mañá cálida e fermosa, pero cotiá. Un pequeno intre que, pola maxia dunha imaxe, chegou no día de hoxe ata nós.

 

 

 

O QUE QUEDA DA “CONSULTA”

cosme-damián

Os santos Cosme e Damián.

O que hoxe na Arousa coñecemos como “A Consulta” é un bar de onde saen os bocadillos e tapas que son dos máis célebres da nosa pequena Illa. Pero, como todos sabemos, fai moitos anos alí estaba a consulta do médico Don Luís Mochales. Alí exerceu a súa profesión durante décadas, e si algo desto é coñecido hoxe en día polos máis novos, é gracias á memoria colectiva da Arousa. Nada máis abrir as súas portas o bar, que orixinariamente os seus donos querían chamar “O Cortixo”, comezou a ser coñecido por todos os veciños como “A Consulta”. Daquela poderíase pensar que aquilo ía ser cousa de un día, pero o certo é que hoxe, xa moitos anos despois, o nome de “A Consulta” quedou totalmente expandido e consolidado, polos que ós donos non lles quedou outra que aceptar moi pronto esta vontade popular.

Exterior da "Consulta" Imaxe: Na Illa.

Exterior da “Consulta” Imaxe: Na Illa.

Semella que hoxe, aquel lugar de viño, pulpo e churrasco en nada pode lembrar á consulta dun médico, agás pola existencia dun pequeno detalle que adorna un dos seus muros. Trátase dun pequeno cadro formado por azulexos, nos que saen representados dous santos. Son os santos Cosme e Damián, patróns de mediciña, que eran dous irmáns médicos orixinarios da Arabia que curaban á xente sen cobrar nada a cambio. Foron arrestados baixo o consentimento do emperador Dioceclano, no 300 d.c. Martirizados e sometidos a interminables torturas, a intervención diviña fixo que sobreviviran a pesar de todo, polo que finalmente, foron decapitados.

A placa en cuestión, foi un regalo da casa farmacéutica Roche. Esta marca utilizaba este tipo de placas como publicidade durante os anos 60 e 70. De feito, na placa que está na “Consulta” sae inscrito o ano 1972.

Aínda tratándose esta historia dunha pequena anécdota, é rebeladora de cómo o pasado sempre permanece entre nos dalgunha maneira. En primeiro lugar, grazas a nosa propia memoria, pero tamén á presenza de pequenos detalles, que moitas veces sen querer, pasannos desapercibidos.

XERACIÓN PRESTIGE

Ilustración: Ernesto Barreiro.

De súpeto, pasaron xa dez anos. Os feitos que sucederon naqueles fríos días de novembro de 2002 deixaron irremediablemente unha fonda pegada en toda unha xeración de xente nova que se viu na obriga de toparse bruscamente coa realidade. Certamente, naqueles días houbo que abri-los ollos para prepararse cara o futuro que se aveciñaba, algo que, quen sabe, poida que teña aínda continuación na situación que atravesamos hoxe en día. Porque, ás veces, dez anos pasan, e pasan en balde.

Tal e como vemos na ilustración de Ernesto Barreiro, as cruces representan a morte, porque algo en nos morreu inevitablemente durante aqueles sucesos. Unha forte treboada agocha o ceo azul e o mar aparece arroutado e bravo e cunha inusual cor escura. Pero tratándose do mar, malo será que non apareza un faro na metade de ningunha parte, para iluminar o camiño de volta. Porque a esperanza ten maneiras así de formidables.

ENTRE HALLOWEEN E O DÍA DE PEDIR

A festividade do Samaín é de orixe celta. A mesma palabra, Samaín, significa en irlandés antigo a fin do verán e a fin da colleita. Celebrábase a noite do 31 de outubro ó 1 de novembro, coincidindo có Día de Todos os Santos cristiá. Nesa noite, os defuntos abandoaban o subsolo para camiñar entre os vivos. Polo tanto, aproveitaban ese breve tempo para visitar a seres queridos e familiares e estes, incluso, lles deixaban unha silla baleira fronte a lareira para que quecesen.

Esta tradición foi levada ós Estados Unidos polos emigrantes irlandeses, ata derivar no xa coñecidísimo Halloween. Protagonista de películas e series de televisión, o Halloween é unha festa semellante ó Antroido, na que predomina a temática do terror e o medo. Nesa noite, a do 31 de outubro, os nenos percorren as casas para que os veciños lles dean lambetadas.

Por outro lado, dende uns anos a esta parte, en Galicia téntase rescatar a tradición do Samaín, coma un intento de evitar celebracións relixiosas e de reinvindicar unha tradición propia. Nembargantes, non son poucos os intelectuais galegos, que renegan da vinculación galega desa tradición, entre eles, o actual presidente da Real Academia Galega, Xosé Luís Méndez Ferrín.

Malia todo, non pode deixar de pasar desapercibida a gran semellanza do Halloween coa tradición que permanece nunha pequena Illa, a Arousa. Falamos, por suposto, do Día de Pedir, un ritual popular que, ó igual que no Halloween, ten como protagonistas ós nenos, aínda que tamén conta con grandes diferencias que personalizan esta festividade fronte a anglosaxona.

Típica recadación dos nenos no Día de Pedir. Imaxe: Na Illa.

Na Illa de Arousa, unha vez pasado o día dos defuntos, chega o momento dos nenos, o día 2 de novembro. Ese día dende moi cedo os nenos, que por unha vez contan có consentimento dos país para non ir á escola, van polas rúas equipados con bolsas e mochilas para percorrer as casas de familiares, dos coñecidos e dos establecementos comerciais. Alí, amoreados nas portas, é de obriga que os nenos pronuncien esta frase “unha limosniña polos difuntiños que van alá…” e só entón, unha vez que a digan, os adultos lles darán lambetadas, castañas, mondarinas e algún que outra moeda. Nos comercios adoitan tamén a regalar eses cadernos e bolígrafos que permanecían cubertos de pó no trasteiro, e moi especiais son tamén os boliños que as panaderías fan ese día espresamente para os nenos, que hoxe son xa toda unha tradición.

Comparando as dúas festividades, non se pode negar as grandes similitudes das dúas, aínda que unha sexa coñecida a nivel mundial e a outra, aínda que inalterable, non traspase a ponte da Arousa. Podemos pensar entón que o Samaín é a orixe tanto do Halloween coma do Día de Pedir?

O GROVE REGRESA Á ÉPOCA DA SALGADURA.

Momento da rodaxe da miniserie “Salgadura”. Imaxe: Faro de Vigo.

Durante os séculos XIX e XX as formas cadrangulares das fábricas de salagre eran moi habituais dentro dos verdes paisaxes da costa galega. Reconvertidas hoxe en vivendas e outros usos, ou simplemente derruidas, forman parte da memoria nostálxica dun pasado que tampouco é tan lonxano.

Un dos grandes exemplos de recuperación e restauracións destas fábricas atopámolo no concello de O Grove, que posúe un museo da salagre en Punta Moreiras. O Grove é todo un pioneiro en levar a cabo accións similares, algo que atrae a un turismo que adoita gostar de coñecer os tintes históricos dos lugares que visita.

Meses atrás, Punta Moreiras foi tamén o escenario dunha miniserie coproducida entre Galicia e Cataluña. De título “Salgadura”, a coprodución segue a estela de anteriores ficcións como “Mar libre” e promete ofrecer unha imaxe da vida cotiá das  nosas costas nos séculos XVIII e XIX, có fondo histórico das fábricas de salagre.

As roupas de época, a ambientación e a recreación do funcionamento destas fábricas que se desenvolvían durante a rodaxe, foi a inspiración do Concello de O Grove para tratar de facer algo semellante no futuro. Trataríanse dunhas xornadas de exhaltación da salagre, que terían lugar unha vez ó ano. Nesta ocasión coincidiron coa popular Festa do Marisco da vila. Durante as xornadas, traballadoras vestidas de época mostrarían o proceso de elaboración da salagre, e tamén se degustarían as principais especies explotadas nas fábricas: os xurelos e as sardiñas.

Aínda que dirixida ó interese turístico, non se pode dubidar que se trata dunha fermosa iniciativa, pode que condicionada pola morriña que produce ese pasado que se nos escapa, do que canto máis tempo pasa, menos coñecemos. Por iso sempre son boas novas que se trate de achegar un anaco da Historia ó presente. As fábricas de salagre ben merecen esa oportunidade.

II CONFERENCIA DO PARTIDO COMUNISTA GALEGO. SANTIAGO CARRILLO VISITA A ILLA DE AROUSA.

Propaganda do Partido Comunista de Galicia en contra da entrada de España na OTAN.

En xaneiro de 1980 tiña lugar na Illa de Arousa a II Conferencia do Partido Comunista de Galicia. Este feito fixo que o nome da nosa pequena illa saltara ás portadas dos principais xornais estatais. E é que o que daquela era o máximo dirixente do partido, o recentemente falecido Santiago Carrillo, nunca restou nin un mínimo de importancia ás poboacións pequenas.

Na Conferencia celebrada na Arousa estiveron presentes 300 delegados, así coma o que entón era o secreterio xeral do partido en Galicia, Anxo Guerreiro, ademáis de Mario Babioni, do Partido Comunista Italiano. O domingo 27 de xaneiro  tivo lugar a clausura do evento, nun acto no que interviron estes dirixentes, xunto con Santiago Carrillo. No seu discurso, Carrillo condenou a invasión da Unión Soviética en Afganistán, afirmando que, da mesma maneira que se mostraba contrario ó imperialismo americano, non ía ter unha actitude diferente no caso soviético. Na Illa de Arousa, Santiago Carrillo elevaba a súa ollada a Europa, avogando por un Eurocomunismo.

Namentres se celebraba este acto, en Vilanova aparecían pinchadas as rodas dos coches de Carrillo e de outros militantes, resultando afectados incluso, os responsables do servizo de protección e vixilancia do Secretario Xeral.